اضطراب ناشی از مادر شدن می‌تواند در دوران بارداری یا پس از تولد کودک بروز کند. نگرانی درباره سلامت نوزاد، مسئولیت‌های تازه، تغییرات زندگی و کمبود فرصت استراحت ممکن است ذهن را درگیر کند؛ اما وقتی نگرانی شدید، مداوم یا مختل‌کننده شود، نباید آن را صرفاً بخشی اجتناب‌ناپذیر از مادر شدن دانست. بی‌قراری، تحریک‌پذیری، دشواری تمرکز، ناتوانی در آرام شدن، تپش قلب، تنگی نفس و خواب آشفته از نشانه‌هایی هستند که ممکن است همراه اضطراب دیده شوند.
این نشانه‌ها به‌تنهایی برای تشخیص کافی نیستند و ارزیابی متخصص می‌تواند علت و راه مناسب کمک را روشن کند. برای کاهش اضطراب ناشی از مادر شدن، از قدم‌های کوچک شروع کنید: درباره نیازتان مشخص و روشن با همسر یا فردی قابل اعتماد صحبت کنید، بخشی از کارهای خانه یا مراقبت از کودک را به دیگران بسپارید، برای استراحت و غذا خوردن فرصت بسازید و فعالیت ملایمی مانند پیاده‌روی را متناسب با شرایط جسمی خود انجام دهید. تمرین تنفس آرام و ثبت نگرانی‌ها نیز ممکن است کمک کند، اما جای درمان را نمی‌گیرد. اگر اضطراب کارهای روزمره، خواب یا رابطه شما با کودک را مختل می‌کند، با پزشک، ماما یا متخصص سلامت روان تماس بگیرید.
روان‌درمانی و در برخی شرایط دارو از گزینه‌های درمانی‌اند؛ انتخاب دارو، به‌ویژه در دوران بارداری یا شیردهی، باید با پزشک انجام شود. افکار ناخواسته و ترسناک را پنهان نکنید و درباره‌شان با متخصص حرف بزنید. اگر فکر آسیب به خود یا کودک، ناتوانی در حفظ ایمنی، گیجی شدید یا شنیدن و دیدن چیزهایی که دیگران تجربه نمی‌کنند وجود دارد، فوراً از خدمات اورژانسی محل زندگی کمک بگیرید. درخواست حمایت نشانه ضعف یا بد بودن شما به‌عنوان مادر نیست.
اضطراب ناشی از مادر شدن چیست؟
مادر شدن با تغییرات و مسئولیت‌های تازه همراه است و نگرانی گهگاهی درباره کودک یا توانایی مراقبت از او می‌تواند طبیعی باشد. اما اگر نگرانی‌ها کنترل‌ناپذیر شوند، بیشتر وقت ذهن را بگیرند یا انجام کارهای روزانه را دشوار کنند، بهتر است برای ارزیابی و دریافت کمک اقدام کنید. اضطراب ممکن است در بارداری یا پس از زایمان آغاز شود و تجربه هر فرد با دیگری تفاوت دارد.
علائم اضطراب ناشی از مادر شدن
علائم می‌توانند عاطفی، ذهنی یا جسمی باشند و از فردی به فرد دیگر فرق کنند. برخی از نشانه‌های احتمالی عبارت‌اند از:
- نگرانی مداوم درباره سلامت یا ایمنی کودک و دشواری در متوقف کردن این نگرانی‌ها
- احساس بی‌قراری، تنش، گوش‌به‌زنگی یا تحریک‌پذیری
- فکرهای شتابان یا دشواری تمرکز و تصمیم‌گیری
- اختلال خواب، حتی وقتی فرصت استراحت وجود دارد
- تپش قلب، تنگی نفس، تهوع، سردرد یا تنش عضلانی
- حمله‌های هراس یا اجتناب از موقعیت‌هایی که نگرانی ایجاد می‌کنند
وجود یک یا چند نشانه به‌تنهایی به معنای تشخیص اختلال اضطرابی نیست. اگر این حالت‌ها ادامه‌دارند یا زندگی روزمره را مختل می‌کنند، با پزشک یا متخصص سلامت روان صحبت کنید.
راهکارهایی برای کاهش اضطراب ناشی از مادر شدن
از حمایت عملی و عاطفی کمک بگیرید
به همسر، یکی از اعضای خانواده یا دوست قابل اعتماد بگویید دقیقاً چه کمکی نیاز دارید؛ برای نمونه، آماده کردن غذا، انجام بخشی از کارهای خانه یا نگهداری از کودک در زمانی که استراحت می‌کنید. گفت‌وگو با مادران دیگر یا پیوستن به گروه حمایتی نیز می‌تواند احساس تنهایی را کمتر کند.
برای استراحت و مراقبت از خود برنامه‌ای واقع‌بینانه بسازید
لازم نیست همه کارها را به‌تنهایی انجام دهید یا برنامه‌ای بی‌نقص داشته باشید. در صورت امکان از اطرافیان بخواهید بخشی از مراقبت شبانه یا کارهای روزانه را بر عهده بگیرند. وعده‌های غذایی منظم، نوشیدن آب و فعالیت ملایم مانند پیاده‌روی می‌توانند به حال عمومی کمک کنند. برنامه ورزش را با توجه به وضعیت جسمی و توصیه پزشک تنظیم کنید.
از تمرین‌های آرام‌سازی به‌عنوان ابزار کمکی استفاده کنید
چند دقیقه تنفس آهسته، کشش ملایم یا توجه به آنچه در لحظه می‌بینید و می‌شنوید ممکن است به کاهش تنش کمک کند. این روش‌ها برای همه یکسان اثر نمی‌کنند و در صورت شدید یا مداوم بودن اضطراب، جایگزین ارزیابی و درمان حرفه‌ای نیستند.
با افکار نگران‌کننده مهربانانه و واقع‌بینانه برخورد کنید
به‌جای سرزنش خود، فکر را از واقعیت جدا کنید و از خود بپرسید: «چه چیزی را می‌دانم و چه چیزی را فقط پیش‌بینی می‌کنم؟» سپس یک گام کوچک و عملی انتخاب کنید؛ برای مثال، پرسیدن سؤال مشخص از پزشک یا درخواست کمک از فردی قابل اعتماد.
| فکر نگران‌کننده | جایگزین واقع‌بینانه |
| «من مادر خوبی نیستم.» | «نگرانی به‌تنهایی معیار خوبی یا بدی من نیست؛ می‌توانم کمک بخواهم و یاد بگیرم.» |
| «از پس این مسئولیت برنمی‌آیم.» | «لازم نیست همه چیز را یک‌باره حل کنم؛ می‌توانم از یک کار کوچک شروع کنم.» |
| «باید همیشه مراقب باشم تا اتفاقی نیفتد.» | «می‌توانم توصیه‌های معتبر مراقبتی را دنبال کنم و هنگام نیاز از متخصص سؤال کنم.» |
چه زمانی کمک تخصصی بگیریم؟
اگر اضطراب ادامه‌دار است، خواب یا تمرکز را مختل می‌کند، انجام کارهای روزانه را دشوار کرده یا باعث شده از فعالیت‌های معمول کناره‌گیری کنید، با پزشک، ماما یا متخصص سلامت روان تماس بگیرید. لازم نیست منتظر شدیدتر شدن علائم بمانید. متخصص می‌تواند وضعیت را ارزیابی و درباره گزینه‌هایی مانند روان‌درمانی یا دارودرمانی گفت‌وگو کند. اگر باردار هستید یا شیردهی می‌کنید، دارو را خودسرانه شروع، قطع یا تغییر ندهید و درباره مزایا و خطرهای احتمالی با پزشک مشورت کنید.
چه زمانی وضعیت اورژانسی است؟
اگر احتمال می‌دهید به خود یا کودک آسیب بزنید، نمی‌توانید ایمنی خود یا کودک را حفظ کنید، یا دچار گیجی شدید، باورهای غیرواقعی یا شنیدن و دیدن چیزهایی شده‌اید که دیگران تجربه نمی‌کنند، فوراً با خدمات اورژانسی محل زندگی تماس بگیرید یا به نزدیک‌ترین مرکز درمانی مراجعه کنید. تنها نمانید و از فردی قابل اعتماد بخواهید کنار شما و کودک بماند تا کمک برسد.
سؤالات متداول
آیا نگرانی درباره کودک همیشه نشانه اضطراب است؟
خیر. نگرانی گاه‌به‌گاه در دوره سازگاری با مسئولیت‌های تازه ممکن است رخ دهد. شدت، تداوم و اثر آن بر زندگی روزمره مهم است؛ اگر نگرانی کنترل‌ناپذیر یا مختل‌کننده شده، ارزیابی تخصصی مفید است.
آیا می‌توان اضطراب را بدون کمک تخصصی کاهش داد؟
حمایت اطرافیان، استراحت، فعالیت ملایم و تمرین‌های آرام‌سازی ممکن است کمک‌کننده باشند. اگر علائم ادامه پیدا می‌کنند یا عملکرد روزانه را مختل کرده‌اند، این اقدامات را جایگزین کمک تخصصی نکنید.
برای شروع دریافت کمک چه کار کنم؟
با پزشک یا مامای خود تماس بگیرید و به‌روشنی بگویید چه علائمی دارید، از چه زمانی شروع شده‌اند و چه اثری بر خواب و کارهای روزانه گذاشته‌اند. می‌توانید از متخصص سلامت روان نیز وقت بگیرید.
آیا درمان دارویی در دوران شیردهی ممکن است؟
در برخی شرایط پزشک ممکن است دارو را پیشنهاد کند. انتخاب آن به وضعیت فردی، سابقه پزشکی و شیردهی بستگی دارد؛ دارو را فقط با نظر پزشک مصرف یا تغییر دهید.
جمع‌بندی
اضطراب ناشی از مادر شدن قابل رسیدگی است و لازم نیست آن را به‌تنهایی تحمل کنید. از حمایت عملی اطرافیان استفاده کنید و اگر نگرانی‌ها مداوم، شدید یا مختل‌کننده‌اند، با متخصص سلامت روان یا پزشک صحبت کنید. در موقعیت‌های تهدیدکننده ایمنی، فوراً کمک اورژانسی بگیرید.
