میکروپلاستیک به قطعات پلاستیکی بسیار ریز با اندازه کمتر از پنج میلی‌متر گفته می‌شود. این ذرات از تجزیه پلاستیک‌های بزرگ‌تر یا تولید مستقیم محصولات حاوی ذرات پلاستیکی به وجود می‌آیند و به یکی از بزرگ‌ترین تهدیدهای زیست‌محیطی عصر حاضر تبدیل شده‌اند.
این ذرات تقریباً در همه‌جا یافت می‌شوند؛ از اعماق اقیانوس‌ها تا قله کوه‌ها، از خاک کشاورزی تا آب آشامیدنی، از باران تا برف و حتی در بدن انسان و جفت جنین.
| منبع میکروپلاستیک | نحوه ورود به طبیعت |
|---|---|
| پلاستیک‌های بزرگ‌تر و یک‌بارمصرف | تجزیه بر اثر نور خورشید، گرما، باد، امواج و سایش |
| لباس‌های مصنوعی | آزاد شدن الیاف ریز هنگام شست‌وشو و انتقال از طریق فاضلاب به رودخانه‌ها و دریاها |
| لاستیک خودروها | تولید ذرات هنگام رانندگی و پخش شدن آن‌ها در هوا، خاک و آب |
| محصولات آرایشی و بهداشتی | ورود میکروبیدهای پلاستیکی به فاضلاب |
| صنایع و مواد ساختمانی | رها شدن پلاستیک خام، ورود پساب حاوی میکروپلاستیک به آب‌های سطحی و آزاد شدن ذرات از رنگ‌ها، پوشش‌ها، چسب‌ها و مواد ساختمانی |
منابع ورود میکروپلاستیک به طبیعت
منابع ورود میکروپلاستیک به طبیعت بسیار متنوع است. یکی از اصلی‌ترین آن‌ها، تجزیه کیسه‌ها، بطری‌ها، بسته‌بندی‌ها، نی‌ها، ظروف غذا و محصولات پلاستیکی یک‌بارمصرف در محیط است. این محصولات تحت تأثیر نور خورشید، گرما، باد، امواج و سایش به قطعات کوچک‌تر شکسته می‌شوند.
لباس‌های مصنوعی مانند پلی‌استر، نایلون، اکریلیک و اسپندکس نیز در هر بار شست‌وشو الیاف پلاستیکی ریز آزاد می‌کنند. این الیاف از طریق فاضلاب به رودخانه‌ها و دریاها می‌رسند. یک بار شست‌وشوی لباس مصنوعی می‌تواند صدها هزار الیاف میکروپلاستیک آزاد کند.
لاستیک خودروها هنگام رانندگی ذرات میکروپلاستیک تولید می‌کنند. این ذرات در هوا پخش می‌شوند و به خاک و آب می‌رسند. سایش لاستیک یکی از منابع مهم میکروپلاستیک در محیط‌های شهری است.
محصولات آرایشی و بهداشتی مانند اسکراب‌ها، خمیردندان‌ها، شامپوها و محصولات لایه‌بردار نیز گاهی حاوی میکروبیدهای پلاستیکی هستند که مستقیماً به فاضلاب وارد می‌شوند.
صنایع نیز می‌توانند پلاستیک‌های خام را به‌عنوان ماده اولیه در محیط رها کنند یا پساب‌های حاوی میکروپلاستیک را وارد آب‌های سطحی کنند. رنگ‌ها، پوشش‌ها، چسب‌ها و مواد ساختمانی نیز می‌توانند در طول زمان ذرات میکروپلاستیک آزاد کنند.
تأثیر میکروپلاستیک‌ها بر محیط زیست و سلامت انسان
میکروپلاستیک‌ها به دلیل اندازه کوچکشان به‌راحتی توسط موجودات دریایی بلعیده می‌شوند. آن‌ها می‌توانند وارد زنجیره غذایی شوند و به انسان برسند.
این ذرات همچنین می‌توانند مواد شیمیایی سمی مانند فتالات‌ها، بیسفنول A، PCB و آفت‌کش‌ها را جذب کنند. میکروپلاستیک‌ها به‌عنوان حامل آلاینده‌ها عمل می‌کنند و سموم را به بافت‌های زنده منتقل می‌نمایند.
اثرات میکروپلاستیک بر سلامت انسان و محیط زیست هنوز به‌طور کامل شناخته نشده است؛ اما شواهد نشان می‌دهد که می‌تواند باعث التهاب، استرس اکسیداتیو، اختلال در سیستم ایمنی، اختلالات هورمونی و آسیب به اندام‌ها شود.
راه‌های کاهش ورود میکروپلاستیک به طبیعت
- کاهش مصرف پلاستیک یک‌بارمصرف
- استفاده از لباس‌های طبیعی
- نصب فیلتر در ماشین‌های لباسشویی
- تصفیه بهتر فاضلاب
- ممنوعیت میکروبیدها در محصولات بهداشتی
- ترویج اقتصاد چرخشی
