آنتی‌هیستامین‌ها معمولاً برای کاهش علائم آلرژی، مانند عطسه، خارش و آبریزش بینی، به کار می‌روند؛ اما سرماخوردگی عموماً عفونتی ویروسی است و داشتن علائمی شبیه آلرژی به این معنا نیست که داروی ضدحساسیت برای درمان سرماخوردگی مؤثر باشد. شواهد مرورشده درباره مصرف آنتی‌هیستامین به‌تنهایی نشان می‌دهد که در بزرگسالان ممکن است در یکی دو روز نخست، بهبود اندکی در شدت کلی علائم دیده شود. این اثر در روزهای بعد پایدار نمی‌ماند و تأثیر آن بر آبریزش بینی، عطسه یا گرفتگی بینی آن‌قدر نیست که برای بیشتر افراد بهبودی بالینی مهمی محسوب شود. درباره کودکان نیز شواهد محدود است و فایده روشنی برای درمان سرماخوردگی نشان نمی‌دهد.
بنابراین آنتی‌هیستامین هنگام سرماخوردگی برای همه ممنوع نیست، اما معمولاً درمان اصلی یا ضروری سرماخوردگی هم به شمار نمی‌رود. مصرف آن ممکن است عوارضی مانند خواب‌آلودگی ایجاد کند؛ برخی انواع قدیمی‌تر خواب‌آورترند و می‌توانند تمرکز و واکنش را مختل کنند. اگر علائم شما ناشی از آلرژی هم باشد، ممکن است مصرف داروی ضدحساسیت برای کنترل همان علائم مفید باشد، اما انتخاب دارو به شرایط فرد و داروهای هم‌زمان بستگی دارد. به‌ویژه برای کودکان، افراد باردار یا شیرده و کسانی که بیماری زمینه‌ای دارند، پیش از مصرف از پزشک یا داروساز راهنمایی بگیرید. در این مطلب تفاوت علائم سرماخوردگی و آلرژی، شواهد اثربخشی آنتی‌هیستامین، احتیاط‌های مصرف و روش‌های ساده تسکین علائم را می‌خوانید.
آنتی‌هیستامین هنگام سرماخوردگی: مصرف کنیم یا نه؟
آنتی‌هیستامین‌ها برای درمان آلرژی به کار می‌روند و سرماخوردگی را درمان نمی‌کنند. شواهد موجود نشان می‌دهد اثر آنها بر علائم سرماخوردگی در بزرگسالان، اگر هم دیده شود، عمدتاً کوتاه‌مدت و محدود است؛ بنابراین مصرفشان برای همه افراد یا صرفاً برای جلوگیری از آبریزش بینی و عطسه توصیه نمی‌شود. این موضوع با «ممنوع بودن» دارو تفاوت دارد: اگر دارو برای آلرژی یا علت دیگری تجویز شده، خودسرانه قطعش نکنید و درباره ادامه مصرف هنگام بیماری با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
سرماخوردگی معمولاً عفونتی ویروسی است و با گذشت زمان بهتر می‌شود. آنتی‌هیستامین نه ویروس را از بین می‌برد و نه دوره بیماری را کوتاه می‌کند. همچنین ادعای اینکه مصرف این دارو حتماً موجب رشد بیشتر ویروس یا انسداد سینوس‌ها می‌شود، در شواهد مرورشده تأیید نشده است؛ دلیل اصلی پرهیز از مصرف بی‌دلیل، فایده محدود در برابر احتمال عوارض و خطر مصرف نادرست است.
آنتی‌هیستامین برای سرماخوردگی چه اثری دارد؟
در یک مرور نظام‌مند، ۱۸ کارآزمایی با مجموع ۴۳۴۲ شرکت‌کننده بررسی شد که ۲۱۲ نفر از آنها کودک بودند. در بزرگسالان، در روز اول یا دوم درمان ۴۵ درصد افراد مصرف‌کننده آنتی‌هیستامین بهبودی کلی گزارش کردند؛ این میزان در گروه دارونما ۳۸ درصد بود. در میان‌مدت و بلندمدت تفاوت روشنی دیده نشد و اثر بر عطسه و آبریزش بینی نیز کوچک بود. مطالعات کودکان کم‌شمار و نتایج آنها ناکافی یا ناسازگار بود؛ بنابراین نمی‌توان از این شواهد فایده قابل‌اتکایی برای کودکان نتیجه گرفت.
| مورد بررسی | آنچه شواهد نشان می‌دهد |
|---|---|
| شدت کلی علائم در بزرگسالان | بهبود اندک و کوتاه‌مدت در روز اول یا دوم؛ بدون تفاوت روشن در ادامه بیماری |
| عطسه و آبریزش بینی | اثر محدود؛ معمولاً برای بیمار بهبودی مهمی ایجاد نمی‌کند |
| کودکان | شواهد موجود برای نتیجه‌گیری درباره اثربخشی کافی نیست |
| عوارض | برخی انواع، به‌ویژه انواع خواب‌آور، می‌توانند خواب‌آلودگی ایجاد کنند |
تفاوت علائم آلرژی و سرماخوردگی
آلرژی و سرماخوردگی می‌توانند هر دو باعث عطسه و آبریزش یا گرفتگی بینی شوند. خارش بینی و چشم‌ها، اشک‌ریزش و بروز علائم پس از تماس با محرک‌هایی مانند گرده یا گردوغبار بیشتر با آلرژی سازگار است. سرماخوردگی ممکن است همراه گلودرد، سرفه و احساس ناخوشی باشد و علائم آن معمولاً به‌تدریج ظاهر می‌شوند. این نشانه‌ها به‌تنهایی تشخیص قطعی نمی‌دهند؛ اگر مطمئن نیستید علت علائم چیست، با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
عوارض و احتیاط‌های مصرف
- خواب‌آلودگی و کاهش تمرکز: بعضی آنتی‌هیستامین‌ها، به‌ویژه انواع قدیمی‌تر، می‌توانند خواب‌آور باشند. پس از مصرف دارویی که خواب‌آلودگی ایجاد می‌کند رانندگی نکنید و با ابزار یا دستگاه‌های خطرناک کار نکنید.
- مصرف هم‌زمان داروها: بعضی داروهای سرماخوردگی ترکیبی از چند ماده مؤثره دارند و ممکن است خودشان آنتی‌هیستامین داشته باشند. برچسب ترکیبات را بخوانید و بدون مشورت، دو داروی مشابه یا دو آنتی‌هیستامین را با هم مصرف نکنید.
- کودکان: مقدار و نوع دارو باید متناسب با سن و شرایط کودک باشد. داروی بزرگسالان را به کودک ندهید و برای درمان سرماخوردگی کودک، به‌خصوص خردسالان، پیش از مصرف دارو با پزشک یا داروساز مشورت کنید. داروهای بدون نسخه سرماخوردگی برای کودکان زیر ۶ سال توصیه نمی‌شوند.
- بارداری، شیردهی یا بیماری زمینه‌ای: پیش از مصرف با پزشک یا داروساز مشورت کنید؛ ممکن است نوع دارو یا شرایط سلامت بر انتخاب و ایمنی آن اثر بگذارد.
عوارض احتمالی به نوع دارو و شرایط فرد بستگی دارد. دوز درج‌شده روی بسته‌بندی یا تجویزشده را رعایت کنید و برای رفع علائم، مقدار مصرف را خودسرانه افزایش ندهید.
برای تسکین علائم سرماخوردگی چه کار کنیم؟
- استراحت کنید و مایعات کافی بنوشید.
- برای گرفتگی بینی، از اسپری یا قطره آب‌نمک استفاده کنید.
- برای تب یا درد، درباره داروی مناسب و مقدار مصرف با پزشک یا داروساز مشورت کنید؛ داروهای بدون نسخه فقط می‌توانند برخی علائم را موقتاً کاهش دهند و سرماخوردگی را درمان نمی‌کنند.
- برای کودک خردسال، پیش از دادن داروی سرفه یا سرماخوردگی از پزشک راهنمایی بگیرید. عسل برای تسکین سرفه فقط برای افراد یک‌ساله و بزرگ‌تر مناسب است و نباید به نوزاد زیر یک سال داده شود.
آنتی‌بیوتیک‌ها روی ویروس‌های عامل سرماخوردگی اثر ندارند و برای سرماخوردگی معمولی استفاده نمی‌شوند، مگر آنکه پزشک عفونت باکتریایی جداگانه‌ای را تشخیص دهد.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر تنگی نفس، کم‌آبی، تب طولانی، بدترشدن بیماری پس از بهبود اولیه یا علائمی دارید که بیش از ۱۰ روز بدون بهبود ادامه پیدا کرده‌اند، با پزشک تماس بگیرید. در صورت شدید یا نگران‌کننده بودن علائم نیز ارزیابی پزشکی لازم است. اگر احتمال می‌دهید علائم مربوط به آنفلوآنزا یا کووید-۱۹ باشد و در گروه پرخطر قرار دارید، زودتر پیگیری کنید؛ برای برخی از این بیماری‌ها درمان ضدویروسی وجود دارد که باید در زمان مناسب آغاز شود.
پرسش‌های متداول
آیا آنتی‌هیستامین سرماخوردگی را درمان می‌کند؟
خیر. آنتی‌هیستامین داروی ضدویروس نیست و سرماخوردگی را درمان نمی‌کند؛ اثر آن بر بعضی علائم در بزرگسالان محدود و کوتاه‌مدت است.
آیا مصرف آنتی‌هیستامین هنگام سرماخوردگی ممنوع است؟
خیر، نمی‌توان گفت برای همه ممنوع است. با این حال، برای تسکین سرماخوردگی به‌تنهایی معمولاً فایده چشمگیری ندارد. اگر آن را برای آلرژی یا بیماری دیگری مصرف می‌کنید، درباره ادامه مصرف از پزشک یا داروساز سؤال کنید.
آیا آنتی‌هیستامین آبریزش بینی و عطسه را متوقف می‌کند؟
ممکن است در برخی افراد اثر اندکی داشته باشد، اما شواهد نشان نمی‌دهد که برای بیشتر افراد بهبودی مهم و پایداری ایجاد کند. اگر علائم به آلرژی مربوط باشند، مصرف داروی مناسب آلرژی موضوع جداگانه‌ای است.
آیا می‌توان به کودک مبتلا به سرماخوردگی آنتی‌هیستامین داد؟
بدون راهنمایی پزشک یا داروساز، به‌خصوص به کودک خردسال، داروی سرماخوردگی یا آنتی‌هیستامین ندهید. شواهد اثربخشی آنتی‌هیستامین برای سرماخوردگی کودکان کافی نیست و مصرف نادرست داروهای ترکیبی می‌تواند خطرناک باشد.
