کمکردن تعداد اسباببازیهایی که همزمان در دسترس کودک است، میتواند به او فرصت دهد با هر وسیله بیشتر درگیر شود، کاربردهای تازهای برای آن پیدا کند و بازی را با خیالپردازی گسترش دهد. پژوهشی روی ۳۶ کودک نوپای ۱۸ تا ۳۰ماهه نشان داد کودکانی که در اتاقی با چهار اسباببازی بازی کردند، در مقایسه با زمانی که ۱۶ اسباببازی در اختیار داشتند، مدت بیشتری با هر وسیله سرگرم شدند و شیوههای متنوعتری برای بازی به کار بردند. این نتیجه به معنی بیفایدهبودن اسباببازیهای زیاد یا نیاز به محدودکردن قطعی تعداد آنها نیست؛ آزمایش، رفتار بازی را در شرایطی کوتاه بررسی کرده است.
برای استفاده از این ایده در خانه، لازم نیست اسباببازیهای کودک را دور بریزید یا عدد مشخصی را معیار قرار دهید. میتوانید چند وسیله متناسب با سن و علاقه او را در دسترس بگذارید و باقی را مرتب و دور از دید نگه دارید؛ سپس اگر کودک علاقهاش را از دست داد، بعضی از آنها را جابهجا کنید. هنگام خرید نیز به ایمنی، تناسب با تواناییهای رشدی و امکان استفادههای گوناگون توجه کنید. در ادامه، یافتههای پژوهش، محدودیتهای آن و راهکارهایی ساده برای انتخاب و چرخش اسباببازیها را میخوانید.
چرا تعداد کمتر اسباببازی میتواند به بازی عمیقتر کمک کند؟
وقتی گزینههای زیادی همزمان پیش روی کودک باشد، ممکن است از وسیلهای به وسیله دیگر برود و فرصت کمتری برای آزمودن روشهای مختلف بازی با هرکدام داشته باشد. در محیطی سادهتر، کودک میتواند یک وسیله را وارسی کند، آن را به شکلهای گوناگون به کار ببرد و برایش کاربرد خیالی بسازد. این موضوع بهویژه برای خردسالان قابل توجه است، اما به این معنا نیست که همه کودکان در هر سن و شرایطی واکنش یکسانی دارند.
پژوهش درباره تعداد اسباببازیها چه چیزی نشان داد؟
در پژوهشی از دانشگاه تولدو، ۳۶ کودک ۱۸ تا ۳۰ماهه در دو نوبت در محیط بازی قرار گرفتند: یکبار با چهار اسباببازی و بار دیگر با ۱۶ اسباببازی. پژوهشگران رفتار بازی را در بازهای ۱۵دقیقهای بررسی کردند. در شرایطی که چهار اسباببازی در دسترس بود، کودکان با هر وسیله مدت بیشتری بازی کردند و آن را به شیوههای متنوعتری به کار بردند. این یافته درباره رفتار مشاهدهشده در همان آزمایش است، نه اثبات اینکه کمکردن اسباببازی بهتنهایی موجب افزایش هوش یا بهبود قطعی رشد کودک میشود.
محدودیتهای این یافته
این پژوهش تعداد کمی کودک و مدت کوتاهی از بازی را بررسی کرد؛ بنابراین نمیتوان نتیجه گرفت که یک تعداد مشخص اسباببازی برای همه خانوادهها مناسب است یا اثر بلندمدتی بر تمرکز و یادگیری دارد. محیط آزمایشگاهی نیز با خانه و بازی روزمره تفاوت دارد. بهتر است نتیجه را یک ایده قابلآزمایش بدانیم: خلوتترکردن فضای بازی ممکن است به بعضی کودکان کمک کند مدت بیشتری با وسایل موجود سرگرم بمانند.
چطور تعداد اسباببازیهای در دسترس را مدیریت کنیم؟
- چند اسباببازی را انتخاب کنید که کودک در حال حاضر به آنها علاقه دارد؛ لازم نیست تعدادشان دقیقاً چهار تا باشد.
- باقی وسایل را در جعبه یا قفسهای مرتب نگه دارید تا فضای بازی شلوغ نشود.
- اگر علاقه کودک به وسایل فعلی کمتر شد، تعدادی از آنها را با اسباببازیهای کنارگذاشتهشده عوض کنید.
- اگر کودک سراغ وسیلهای را گرفت، آن را در اختیارش بگذارید؛ هدف محرومکردن او نیست.
- به بازی کودک فرصت بدهید و لازم نیست همیشه روش استفاده از وسیله را به او نشان دهید یا بازی را هدایت کنید.
- برای بازی مشترک، فعالیتهای سادهای مانند نقاشی، قصهگویی، آشپزی متناسب با سن یا بازی با توپ را هم در نظر بگیرید؛ بازی همیشه به اسباببازی نیاز ندارد.
هنگام خرید اسباببازی به چه نکاتی توجه کنیم؟
بهجای تعداد یا قیمت، ببینید اسباببازی با سن و توانایی کودک تناسب دارد یا نه، و آیا او میتواند با آن بیش از یک نوع بازی انجام دهد. وسایل ساده و چندمنظوره مانند مکعبها، کاغذ و مداد شمعی یا ابزارهای بازی وانمودی میتوانند راههای مختلفی برای سرگرمی ایجاد کنند. برچسب «آموزشی» بهتنهایی نشان نمیدهد که وسیله برای کودک مناسب است؛ تناسب با مرحله رشد و فرصت بازی فعال و تعاملی اهمیت بیشتری دارد.
| معیار | چه چیزی را بررسی کنیم؟ |
|---|---|
| تناسب با سن | آیا کودک میتواند با توجه به تواناییهایش از آن استفاده کند؟ |
| ایمنی | آیا اندازه قطعات، جنس و وضعیت وسیله برای سن کودک مناسب است؟ |
| امکان بازی متنوع | آیا میتوان از آن برای ساختن، خیالپردازی یا حل مسئله استفاده کرد؟ |
| علاقه کودک | آیا با علایق فعلی او جور است یا احتمالاً خیلی زود کنار گذاشته میشود؟ |
ایمنی را فراموش نکنید
پیش از خرید، رده سنی و هشدارهای سازنده را بررسی کنید. برای کودکان زیر سه سال، قطعات کوچک و جداشدنی میتوانند خطر خفگی داشته باشند. اسباببازیها را هم مرتب از نظر شکستگی، لبه تیز یا قطعه آسیبدیده بررسی کنید و در صورت نیاز هنگام بازی نظارت داشته باشید.
پرسشهای رایج
آیا باید اسباببازیهای کودک را دور بریزیم؟
خیر. میتوانید بخشی از آنها را برای مدتی کنار بگذارید و بعد دوباره در دسترس قرار دهید. پژوهش یادشده درباره محرومکردن کودک از اسباببازی نیست؛ موضوع آن تعداد وسایل حاضر در محیط بازی بود.
آیا چهار اسباببازی برای همه کودکان تعداد مناسبی است؟
خیر. چهار اسباببازی تعداد استفادهشده در یک آزمایش بود، نه نسخهای قطعی برای همه کودکان. سن، علایق، نیازها و شرایط هر خانواده متفاوت است؛ تعداد وسایل در دسترس را بر اساس واکنش کودک تنظیم کنید.
آیا اسباببازی کمتر تمرکز و خلاقیت کودک را حتماً افزایش میدهد؟
چنین نتیجه قطعیای از این پژوهش به دست نمیآید. مطالعه نشان داد کودکان در یک محیط آزمایشی با وسایل کمتر، مدت بیشتری با هر اسباببازی بازی کردند و کاربردهای متنوعتری برای آن پیدا کردند. برای تعمیم این نتیجه به رشد بلندمدت یا همه کودکان، شواهد بیشتری لازم است.
در پژوهش اصلی، رفتار بازی ۳۶ کودک نوپا در محیطهای دارای چهار و ۱۶ اسباببازی بررسی شد؛ نتیجه در Infant Behavior and Development، جلد ۵۰، صفحات ۷۸ تا ۸۷ منتشر شده است. راهنمای انتخاب اسباببازی متناسب با سن و ایمنی نیز بر تناسب وسیله با مرحله رشد کودک تأکید دارد.










